درباره ی ارجاع

مسئولیت ما ضمن انتشار چیزی که خودمان نساخته ایمش چیست؟ یک دیالوگ، یک عکس، کلام قصار، شوخی و...؟ اولین چیزی که به ذهن میرسد اینست که باید خالق آن را نام برد. زیر اثر نوشت: "از فلانی". اما این نه ممکن است نه مطلوب. چطور؟

1- ممکن نیست چون خیلی وقتها اصلن یک سخن مال یک نفر نیست یا آن یک نفر مطلقن ناشناس است. این در مورد جک ها و شوخی ها بیشتر مصداق دارد. همین پیامک هایی که معلوم نیست اول بار کی به کی فرستاده. همین شوخی های کلامی که به فیسبوک راه پیدا کرده. اینها علاوه بر آنکه گوینده ی مشخصی ندارند اغلب در دست به دست شدن تغییر میکنند و پرورده میشوند. به همین خاطر هیچ جوری نمیشود زیرشان نوشت "از فلانی"

2- تازه این کار مطلوب هم نیست، به سه دلیل. اوّل اینکه ما مجاز نیستیم وانمود کنیم با اثر دست اول مواجه بوده ایم. خیلی وقتها شنیده ای از اثری را نقل میکنیم که خودمان آن را ندیده/نخوانده ایم. مثلن ممکن است از پیجی دیالوگی برداریم و به جای استتوس خودمان بگذاریم و زیرش بنویسیم "هیچکاک". این کاری ریاییست چون اینطور القا میکند که من آدمی هستم که هیچکاک میبینم در صورتی که به احتمال بیشتر آخرین فیلمی که دیده ام امریکن پای 5 بوده، دو سال پیش! در این موارد بهترین کار همان شیر کردن است. امّا وقتی از اثری در جایی جز فیسبوک نقل میکنیم چطور؟ یک دوستی داشتم که به ادبیات ژاپن علاقه مند بود و در وبلاگش چیزی از خوانده هایش نشر میداد. یادم هست باری از یک سری موجودات اسطوره ای ژاپنی اطلاعاتی داده بود و زیر هر کدام نوشته بود: دایرة المعارف فلان، فلان شناسی، و... طوری که خواننده ی وبلاگ فکر میکرد نگارنده یک کار پژوهشی پر و پیمان درباره ی اسطوره های ژاپنی کرده؛ تا اینکه من باری اتفاقی یک رمان ژاپنی دست گرفتم و دیدم این دوستمان عینن مدخل آن کتاب را توی وبلاگش وارد کرده، بی آنکه نامی از خود آن رمان ببرد. همانطور که میبینید گاهی نقل ناشری که مستقیمن با آن مواجه بودیم اخلاقی تر از نقل نام مولف اصلیست.

دلیل دوم آنکه این کار آن هم در زمانی که تواتر خیلی راحت تر از گذشته اتفاق میفتند کاری خطیر است. یکی یک جمله ای یک جایی مینویسد و زیرش میزند "فلانی"، و هزار نفر هم با همان نام نشرش میدهند. آن شوخی نامه ی چارلی چاپلین به دخترش، جمله های مارک تواین، و عامیانه ترین مدلش، جمله های شریعتی را به یاد بیاورید.

دلیل سوم هم دلایل زیباشناسانه است. وظیفه ی اخلاقی من فقط دزدی نکردن است، نه بالا بردن اطلاعات عمومی افراد. ممکن است شعری یک جایی به ام بچسبد و طنینش را جوری بیابم که با چسباندن نام شاعر به دنباله اش زایل شود. یا اصلن شاعرش را خودم هم نشناسم و فقط پشت یک اتوبوسی چیزی دیده باشمش... 

پس چی؟

از " ----" استفاده کنیم به نظرم. قرار دادن چیزی در این گیومه ها معنای تضمین کردن از شخص دیگر میدهد و چون در کتاب ادبیات دبیرستان هم به آن اشاره شده میشود فرض کرد که عموم مردم ملتفتند که این یعنی از من نیست و تمام. امّا بسته به مورد، آن جاهایی که شبهات بالایی را پیش نیاورد همان "از فلانی" را هم میشود گذاشت. خصوصن که اگر از مولف زنده باشد به قانون کپی رایت هم عمل کرده ایم و رستگار میشویم، ان شاالله.